Każdy pracownik Twojej restauracji, który ma kontakt z żywnością, musi posiadać aktualne badania do pracy w gastronomii. Problem polega na tym, że przepisy rozróżniają dwa odrębne rodzaje badań, a ich pomieszanie to jeden z najczęstszych błędów wśród właścicieli lokali. W tym przewodniku wyjaśniamy, jakie dokumenty są niezbędne, kto ponosi koszty i jak sprawnie przeprowadzić pracownika przez całą procedurę.
Spis treści
Jakie badania do pracy w gastronomii są obowiązkowe?
Rekrutujesz nowego kucharza, kelnerkę albo baristę? Zanim którakolwiek z tych osób rozpocznie pracę, musi posiadać dwa różne dokumenty. To kluczowa informacja, bo wielu restauratorów błędnie zakłada, że wystarczy jeden.
Orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne – jakie badania do kontaktu z żywnością obejmuje?
Pierwszy wymagany dokument to orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych. W potocznym języku wciąż funkcjonuje nazwa „książeczka sanepidowska”, choć formalnie ta forma została zniesiona już w 2008 roku.
Głównym celem badania jest wykluczenie nosicielstwa bakterii Salmonella i Shigella – groźnych patogenów, które mogą przenosić się na żywność i powodować zatrucia pokarmowe u gości. Jakie badania do kontaktu z żywnością obejmuje ta procedura? Podstawą jest trzykrotne badanie próbek kału. Lekarz może dodatkowo zlecić RTG klatki piersiowej lub morfologię krwi, jeśli uzna to za potrzebne.
Badania potrzebne do pracy w gastronomii z Kodeksu pracy
Drugi dokument to orzeczenie lekarza medycyny pracy wynikające z art. 229 Kodeksu pracy. Te badania są obowiązkowe dla osób zatrudnionych na umowę o pracę (art. 229 Kodeksu pracy). W przypadku umów cywilnoprawnych (zlecenie, dzieło, B2B) nie stosuje się art. 229 wprost – zleceniodawca może wymagać badań, jeśli wynika to z oceny ryzyka i warunków pracy (np. występują czynniki szkodliwe/uciążliwe).
Kodeks pracy przewiduje trzy rodzaje badań profilaktycznych:
- Badania wstępne – przed rozpoczęciem pracy.
- Badania okresowe – w trakcie zatrudnienia.
- Badania kontrolne – po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni.
Najczęstszym błędem jest traktowanie obu dokumentów jako jednego. Sanepid sprawdzi orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne, PIP zapyta o badania profilaktyczne. Brak któregokolwiek może skutkować mandatem i koniecznością odsunięcia pracownika od pracy przy żywności.
Badania potrzebne do pracy w gastronomii dotyczą osób, których obowiązki wiążą się z ryzykiem przeniesienia zakażenia – kucharzy, kelnerów, baristów oraz personelu pracującego w kuchni i na zapleczu.
Gotowy na kontrolę Sanepidu? Pobierz darmową checklistę
Badania pracowników to tylko część wymagań, które sprawdza Sanepid. Pobierz naszą praktyczną checklistę kontroli Sanepidu i zweryfikuj wszystkie elementy – od czystości i infrastruktury, przez dokumentację HACCP, po umowy na wywóz odpadów. Dzięki niej przygotujesz lokal kompleksowo i przejdziesz kontrolę bez stresu.
Jakie badania do kontaktu z żywnością – procedura krok po kroku
W praktyce są to dwie osobne sprawy: badania sanitarno-epidemiologiczne (nosicielstwo + orzeczenie lekarskie) oraz badania profilaktyczne z Kodeksu pracy. Część rzeczy da się zrobić równolegle, ale konkretne terminy i zasady zależą od placówki – warto je ustalić na start.
Badania sanitarno-epidemiologiczne – co musi zrobić pracownik?
Pracownik wykonuje badanie zgodnie z instrukcją stacji Sanepidu lub laboratorium prywatnego. Po otrzymaniu wyników udaje się do lekarza, który wydaje orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne. Czas oczekiwania na wyniki to najczęściej od kilku dni do ok. 2 tygodni, zależnie od placówki i obłożenia. Lekarz może zlecić dodatkowe badania, jeśli uzna to za wskazane.
Badania profilaktyczne – co musi zrobić pracodawca?
Jako pracodawca wystawiasz skierowanie na badania profilaktyczne. Pracownik udaje się z nim do lekarza medycyny pracy, który po badaniu wydaje orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku.
Oba orzeczenia – sanitarno-epidemiologiczne i od lekarza medycyny pracy – są potrzebne, zanim pracownik rozpocznie pracę przy żywności. Cały proces trwa najczęściej od kilku dni do około dwóch tygodni.
Ile kosztuje badanie do pracy w gastronomii i kto płaci?
Planując zatrudnienie, warto uwzględnić w budżecie koszty badań. Ceny różnią się między placówkami, a zasady finansowania zależą od formy zatrudnienia.
Orientacyjne ceny badań sanepidowskich do gastronomii
Publiczne stacje Sanepidu często mają niższe stawki niż laboratoria prywatne, ale nie jest to reguła. Przed wysłaniem pracownika na badania sprawdź aktualny cennik w wybranej placówce. Na łączny koszt składa się badanie laboratoryjne, wizyta u lekarza wydającego orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne oraz przy umowie o pracę – badania profilaktyczne z Kodeksu pracy. Przy zatrudnianiu większej liczby osób warto wcześniej porównać cenniki.
Jakie badania do pracy w gastronomii opłaca pracodawca?
Kwestia finansowania zależy od rodzaju badań i formy zatrudnienia.
- Badania profilaktyczne przy umowie o pracę: zgodnie z art. 229 §6 Kodeksu pracy koszty ponosi pracodawca.
- Badania profilaktyczne przy umowach cywilnoprawnych: Kodeks pracy nie nakłada automatycznego obowiązku jak przy umowie o pracę. Obowiązki BHP (w tym badania i to, kto za nie płaci) powinny być ustalone w umowie; PIP wskazuje też, że zleceniodawca nie ma ustawowego obowiązku pokrywania kosztów badań zleceniobiorców.
- Badania sanitarno-epidemiologiczne: przepisy wskazują, że koszty obowiązkowych badań sanitarno-epidemiologicznych finansuje pracodawca lub zlecający wykonanie prac. W praktyce wielu pracodawców wymaga aktualnego orzeczenia już na etapie rekrutacji – wtedy kandydat często wykonuje je wcześniej na własny koszt. Jeśli jednak to Ty kierujesz pracownika na badania w związku z wykonywaniem pracy, bezpieczniej przyjąć, że koszt powinien być po stronie pracodawcy/zlecającego.
Zatrudniasz nowych pracowników? Zobacz, jak wybrać najlepszych
Badania to formalność, ale prawdziwym wyzwaniem jest znalezienie odpowiednich ludzi. W bezpłatnym webinarze „Jak przyciągnąć i wybrać najlepszych pracowników do gastronomii” Martyna Więckowiak – ekspertka i wieloletnia praktyczka w branży gastronomicznej pokazuje, jak skutecznie rekrutować, na co zwracać uwagę przy wyborze kandydatów i jak budować zespół, który będzie wspierał rozwój Twojego lokalu.
Jak długo ważne są badania sanepidowskie do gastronomii?
Zarządzasz zespołem kilku osób, każda z innym terminem ważności badań. Jak nad tym zapanować?
Ważność orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego
Przepisy nie określają sztywnego terminu ważności. Decyzję podejmuje lekarz – może wystawić orzeczenie na rok, dwa lata lub bezterminowo.
Badanie laboratoryjne kału na nosicielstwo często nie jest powtarzane przy kolejnych zatrudnieniach, o ile lekarz nie zaleci inaczej. Ponowne badanie może być wymagane np. po przebytej chorobie zakaźnej układu pokarmowego.
Badania potrzebne do pracy w gastronomii – jak pilnować terminów?
Termin kolejnego badania okresowego z Kodeksu pracy wyznacza lekarz medycyny pracy i wpisuje go w orzeczeniu. Częstotliwość zależy od stanowiska i czynników ryzyka.
Jako pracodawca masz obowiązek monitorować terminy ważności badań pracowników na umowie o pracę. Wystarczy prosty arkusz z listą dat. Nieaktualne badania sanepidowskie do gastronomii wykryte podczas kontroli mogą skutkować mandatem oraz nakazem odsunięcia pracownika od pracy.
Kontroluj pracę zespołu z dowolnego miejsca
Dzięki aplikacji mobilnej dla właścicieli i managerów masz wgląd w pracę zespołu bez konieczności bycia w lokalu. Sprawdzaj godziny pracy, monitoruj aktywność pracowników, naliczaj wynagrodzenia i kontroluj raporty – wszystko z poziomu smartfona. Zarządzasz kilkoma punktami? Porównuj wyniki i nadzoruj zespoły we wszystkich lokalizacjach w jednym panelu.
Skontaktuj się z nami
GoPOS to system sprzedaży stworzony z myślą o gastronomii. Oferuje kompleksowy, omnichannelowy ekosystem wspierający prowadzenie restauracji – od obsługi gości na sali, przez pracę kuchni i kontrolę stanów magazynowych, po sprzedaż online i budowanie lojalności gości. Wszystko w jednym spójnym środowisku. Dzięki temu łatwiej panować nad kosztami, przepływem zamówień i jakością obsługi w całym lokalu.
Umów się na bezpłatną prezentację systemu i sprawdź, jak GoPOS może usprawnić pracę Twojego lokalu. Wypełnij formularz kontaktowy, a nasz zespół odezwie się do Ciebie i dopasuje rozwiązanie do potrzeb Twojej gastronomii.
FAQ – badania do gastronomii
Jakie badania są wymagane do pracy w gastronomii?
Orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne oraz – przy umowie o pracę – orzeczenie lekarza medycyny pracy. Badania potrzebne do pracy w gastronomii dotyczą osób, których praca wiąże się z ryzykiem przeniesienia zakażenia na inne osoby – w praktyce najczęściej pracujących przy żywności i naczyniach.
Ile kosztują badania sanepidowskie do gastronomii?
Koszt zależy od miasta i placówki. Sprawdź aktualny cennik w lokalnej stacji Sanepidu lub wybranym laboratorium.
Gdzie można zrobić badania do gastronomii?
Badanie wykonasz w stacji Sanepidu lub laboratorium prywatnym. Orzeczenie wydaje lekarz na podstawie wyników. Badania do gastronomii warto zaplanować z wyprzedzeniem przed sezonem letnim.
Jak długo są ważne badania do pracy w gastronomii?
Nie ma sztywnego terminu – decyduje lekarz. Może to być rok, dwa lata lub bezterminowo.
Czy badania sanepidowskie są obowiązkowe dla wszystkich pracowników?
Badania sanepidowskie do gastronomii są obowiązkowe dla osób, których praca wiąże się z ryzykiem przeniesienia zakażenia – pracowników przy żywności i w strefie kuchennej.
Jak wygląda przebieg badań do pracy w gastronomii krok po kroku?
Pobranie próbek kału (3 dni), badanie laboratoryjne (kilka dni do 2 tygodni), wizyta u lekarza po orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne, a przy umowie o pracę – badania u lekarza medycyny pracy.
Kto ponosi koszt badań do gastronomii – pracownik czy pracodawca?
Badania profilaktyczne przy umowie o pracę finansuje pracodawca (art. 229 KP). Przy umowach cywilnoprawnych strony ustalają to między sobą – Kodeks pracy nie nakłada tu automatycznego obowiązku. Badania sanitarno-epidemiologiczne co do zasady finansuje pracodawca lub podmiot zlecający wykonanie prac. W rekrutacji bywa, że kandydat ma je już wykonane wcześniej, ale jeśli to Ty kierujesz na badania w związku z pracą, koszt obciąża firmę.
Czy zmiana stanowiska wymaga nowych badań do pracy w gastronomii?
Orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne zwykle pozostaje ważne. Jeśli nowe stanowisko wiąże się z innymi czynnikami ryzyka, lekarz może zlecić dodatkowe badania profilaktyczne.